wtorek, 4 marca 2014

Okres Wielkiego Postu

Środa Popielcowa rozpoczyna Wielki Post, czyli okres czterdziestodniowego przygotowania do największej chrześcijańskiej uroczystości - Wielkanocy. W tym okresie, który jest czasem pokuty i nawrócenia, Kościół, przypominając słowa Jezusa, proponuje trzy drogi przybliżania się do Boga: post, jałmużnę i modlitwę.

W obrządku rzymskim 40-dniowy okres pokuty rozpoczyna się surowym i charakterystycznym dla Wielkiego Postu obrzędem posypania głów popiołem w Środę Popielcową. Pochodzi on ze starożytnego obrzędu, w czasie którego nawróceni grzesznicy poddawali się kanonicznej pokucie. Znak posypywania popiołem oznacza przyznanie się do własnej ułomności i śmiertelności, potrzebującej Bożego miłosierdzia dla zbawienia. Kościół, broniąc się przed czysto zewnętrznym sprawowaniem tego obrzędu, praktykuje go do dziś jako symbol wewnętrznej postawy pokutnej, do której powołany jest każdy ochrzczony w czasie wędrówki wielkopostnej.


Przypominamy obowiązujące przepisy postne:
1. Wierni, którzy ukończyli 14 rok życia, są zobowiązani do zachowania w ciągu całego życia wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych w następujące dni:
a) we wszystkie piątki całego roku,
b) w Środę Popielcową.
Wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych nie obowiązuje, jeżeli zgodnie z przepisami liturgicznymi, w piątek przypada uroczystość.

2. Wierni, którzy ukończyli 18 rok życia, aż do rozpoczęcia 60 roku życia, oprócz wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych są zobowiązani do zachowania postu ścisłego w następujące dni:
a) w Środę Popielcową,
b) w Wielki Piątek.
Post ścisły pozwala na jednorazowy posiłek do syta oraz na dwa skromne posiłki w ciągu dnia.

3. Wierni, którzy nie mają możliwości wyboru pokarmów i muszą spożywać to, co zostanie im podane, mogą korzystać z dyspensy od obowiązku wstrzymania się od potraw mięsnych w piątki całego roku. Taka dyspensa nie istnieje w Środę Popielcową  i Wielki Piątek.
Niemożliwość zachowania wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych w piątek zakłada jednak podjęcie innych form pokuty, takich jak: modlitwa, jałmużna, uczynki pobożności i miłości, wierniejsze spełnianie obowiązków.

*   *   *

Wiernych przywiązanych do Mszy św. w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego oraz tradycyjnych form pobożności zachęcamy jednak do przestrzegania dawnych przepisów postnych.

Podstawę prawną przepisów postnych obowiązujących w 1962 roku stanowi Kodeks Prawa Kanonicznego wydany przez papieża Benedykta XV (Codex Iuris Canonici, can. 1250 - 1254).

Wspomniany Kodeks Prawa Kanonicznego wyróżnia:
    1. post jakościowy czyli wstrzymanie się od potraw mięsnych (abstinentia);
    2. post ilościowy dotyczy ilości spożywanych posiłków (ieiunium);
    3. post ścisły czyli post ilościowy połączony z jakościowym (ieiunium et abstinentia). 
Post jakościowy polega na powstrzymaniu się od spożywania mięsa (z wyjątkiem ryb) oraz wywarów z mięsa (np. rosołu), nie dotyczy zaś spożywania jaj, nabiału oraz przypraw (w tym przypraw z tłuszczu zwierzęcego - dotyczy to m. in. masła, smalcu oraz skwarków).
Przepis o poście jakościowym dotyczy wszystkich, którzy ukończyli 7 rok życia.
Wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych obowiązuje we wszystkie piątki roku.

Post ilościowy polega na jednorazowym posiłku do syta w ciągu dnia, w czasie którego można spożywać pokarmy mięsne. Nie jest jednak zabronione spożycie lekkich posiłków (zaleca się, aby pomiędzy posiłkami lekkimi w dni postne i pozostałe dni roku zachodziła różnica tzn. aby każdy odczuł umartwienie) w rano i wieczorem (spożywanie mięsa podczas tych posiłków nie jest dozwolone, chyba że istnieje zwyczaj miejscowy). 
Zachowanie postu ilościowego dotyczy wszystkich, którzy ukończyli 21 rok życia, a nie rozpoczęli jeszcze 60 roku życia.
Post ilościowy obowiązuje w poniedziałki, wtorki, środy i czwartki Wielkiego Postu. 

Post ścisły jest połączeniem postu ilościowego i jakościowego tzn. wolno spożyć jeden posiłek do syta oraz należy się powstrzymać od spożywania pokarmów mięsnych.  
Post ścisły jest przepisany w środę popielcową, piątki i soboty Wielkiego Postu, w Suche Dni, w Wigilię Zielonych Świąt i Bożego Narodzenia, oraz 7 grudnia (na ten dzień został przeniesiony post ścisły z wigilii Wniebowzięcia NMP). 

Post nie obowiązuje w niedziele i święta nakazane poza Wielkim Postem, natomiast w święta nakazane w Wielkim Poście należy go zachować. Wielkopostna dyscyplina postna rozpoczyna się w środę popielcową i kończy po Wigilii Paschalnej.

Zachowanie obowiązujących przepisów postnych ma charakter obligatoryjny. Podane wyżej tradycyjne zasady postne mają natomiast charakter dobrowolny, choć ze względu na związek ze starożytną praktyką Kościoła oraz kalendarzem liturgicznym dla nadzwyczajnej formy rytu rzymskiego mogą stanowić cenne źródło pogłębienia duchowości.